Kideari buruz

Mikel Mancisidorrek 2026ko otsailaren 5ean hartu zuen Ararteko kargua, Eusko Legebiltzarrak bost urteko agintaldirako izendatu ondoren.

Bilbon jaioa 1970ean, Mancisidorrek giza eskubideen sustapen eta babesean eman du bere karrera osoa, arreta berezia jarriz eskubide kulturaletan, bai euskal testuinguruan, bai nazioartean.

Zuzenbidean lizentziatua da, eta Doktorea Nazioarteko Harremanetan eta Doktorea Historian. Nazioarteko giza eskubideen zuzenbidea eta antzeko gaiak irakatsi ditu Deustuko Unibertsitatean, Mondragon Unibertsitatean, American Universityko (Washington D.C.) Washington College of Lawn eta Estrasburgoko René Cassin Giza Eskubideen Nazioarteko Institutuan.

Latinoamerikako gobernuz kanpoko erakundeekin lanean hasi zuen bere karrera profesionala. Ondoren, Euskal Herriko gizarte zibileko erakundeetan eta Gernika Gogoratuz bakearen aldeko ikerketa-zentroan egin zuen lan.

2004tik 2014ra, UNESCO Etxeako (Euskal Herriko UNESCO Zentroa) zuzendari izan zen. Aldiz horretan, sakon lan egin zuen eskubide kulturalen, hezkuntzaren, hizkuntza-aniztasunaren eta giza garapenaren arteko elkargunean, tokiko eta mundu mailako ikuspegiak uztartuz. Euskal Herriko Unibertsitateko Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedraren Batzorde Zientifikoko kide izan zen, Hizkuntzak eta Immigrazioari buruzko Bigarren Kongresuko Batzorde Zientifikoan parte hartu zuen, eta Words and Worlds (Hitzak eta Munduak) munduko hizkuntza-aniztasunari buruzko txostenaren argitalpenean lagundu zuen.

2013tik 2024ra, Nazio Batuen Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordeko (CESCR) kide aditu independente gisa aritu zen, eta hamarkada bat baino gehiago eman zuen Batzordeak eskubide kulturalen inguruan duen lantaldean. Zientziari eta Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalei buruzko 25. Ohartarazpen Orokorraren kontalari (errelatore) ere izan zen.

Giza eskubideei, kulturari eta humanitateei egindako ekarpenak hainbat sarirekin aitortu dira: Giza Eskubideen Urrezko Domina, Liga Española de Derechos Humanos erakundearen mendeurrenean emana (2013), eta Humanitate, Kultura, Arte eta Gizarte Zientzien Eusko Ikaskuntza Saria (2020). Jakiunde Zientzia, Arte eta Letren Euskal Akademiako kide oso (numerario) hautatu zuten.

Ararteko izendatu zuten arte, Iura Vasconiae Fundazioaren Patronatuko eta Batzorde Zientifikoko kide izan zen, baita Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko gobernu-batzordeko kide ere.

Kidearen bulegoari buruz

Arartekoa, Eusko Legebiltzarraren otsailaren 27ko 3/1985 Arartekoaren Legeak sortua, Eusko Legebiltzarraren Komisario Nagusia da, eta haren eginkizuna herritarren eskubideak defendatzea da, Euskal Autonomia Erkidegoko herri-administrazioen herri-politikei eta ekintzei dagokienez.

Ararteko erakundearen burua pertsona bakar bat da —ararteko deitua—, eta Eusko Legebiltzarrak hautatzen du, hiru bosteneko gehiengoaz, bost urteko aldirako. Erakunde inpartziala eta independentea da, herritarrei doako herri-zerbitzua eskaintzen diena.

Arartekoak euskal herri-administrazioen jarduna gainbegiratzen du, ofizioz edo herritarrengandik jasotako kexak oinarri hartuta, eta herritarren eskubideak babesteaz eta sustatzeaz ere arduratzen da. Arartekoaren eskumena hiru administrazio-mailatako jardunetara hedatzen da: Eusko Jaurlaritza, euskal erkidegoko hiru lurralde historikoetako (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa) foru-aldundiak eta euskal udal-kontseiluak. Bere gomendioak nahitaez bete beharrekoak ez badira ere, bere auctoritasari esker, erakundeak eragin handia lortu du herri-jarduna hobetzeko orduan.

Herriaren defendatzaile orokor gisa, Arartekoak herri-zerbitzu eta jardun ugariri buruzko kexak jasotzen ditu; besteak beste, gizarte-zerbitzuak, hezkuntza, ingurumena, etxebizitza, gardentasuna, berdintasuna, haurrak eta gazteak, osasuna edo, berrikiago, espetxeak, batzuk aipatzearren. Arartekoaren xedearen barruan sartzen da, halaber, euskara eta gaztelania koofizialak izatetik eratorritako hizkuntza-eskubideak defendatzea.

Arartekoaren eginkizunen artean honako hauek daude:

• Administrazio publikoaren jardun oker edo desegokiei buruzko kexak, eskaerak eta kontsultak ikertzea. Ikerketa horiek herritarrek eskatuta edo Arartekoak berak ofizioz abiarazten ditu.
• Gomendioak ematea, administrazioei beren legezko betebeharrak gogoraraziz eta administrazio-jardun okerrak zuzenduz, Euskal Administrazio Publikoaren zerbitzuak hobetzeko.
• Euskal administrazioen herri-politikei buruzko txostenak eta ikerlanak argitaratzea. Txosten horiek gomendio multzo bat biltzen dute, herritarren eskubideen babesa eta bermea hobetzeko; bereziki, zaurgarritasun, bazterketa arrisku, diskriminazio edo gizarte prekarietate egoeran dauden pertsonei dagokienez.
• Bisitak egitea, zerbitzu publikoak ematen dituzten zentroak eta instalazioak ikuskatzeko.
• Gizarte-errealitatearen hainbat arlotan lan egiten duten elkarte eta erakundeekin (GKEekin) etengabeko harremana mantentzea.
• Giza eskubideen inguruko sentsibilizazioa eta kontzientziazioa areagotzera bideratutako ekimenak abian jartzea.

Herrialde/Eskualde honetako hizkuntza-egoerari buruzko funtsezko informazioa

Euskal Autonomia Erkidegoak bi hizkuntza ofizial ditu: euskara, bertako berezko hizkuntza, eta gaztelania. Euskadiko Autonomia Estatutuak ezartzen du biztanle guztiek dutela bi hizkuntzak ezagutzeko eta erabiltzeko eskubidea.

2021eko Inkesta Soziolinguistikoaren arabera, 16 urte edo gehiagoko Euskadiko biztanleriaren % 36,2 euskalduna da (680.629 pertsona), % 18,6 euskaldun pasiboa da (ez dira hitz egiteko gai, baina neurri batean ulertzen dute) eta % 45,3 erdalduna da. Emaitza hauek gorakada nabarmena erakusten dute azken 20 urteetan, ia % 7koa. Sexuaren arabera euskararen hizkuntza-gaitasunean alde nabarmenik ez dagoen arren (euskaldunen portzentajea 0,7 puntu altuagoa da emakumeen artean gizonen artean baino), adina faktore erabakigarria da: euskaldunen portzentajerik altuena 35 urtetik beherakoen artean dago, 16-24 urteko (% 74,5) eta 25-34 urteko (% 54,4) adin-taldeetan. Euskaldunen portzentajerik txikiena duen taldea 65 urte edo gehiagoko pertsonena da (% 22,1).

Bi hizkuntza ofizialak diren lege-testuinguru batean, Arartekoaren zereginen artean dago herritarrek euskal agintaritzekin dituzten harremanetan hizkuntza-eskubideak bermatzea. Alde horretatik, Arartekoak hizkuntza-eskubideen alorrean kudeatutako gairik ohikoenak administrazio publikoak herritarrekiko harremanetan haiek aukeratutako hizkuntza ez erabiltzeari dagozkio. Gai horiek, gehienbat, gaztelaniaren baldintza berberetan euskaraz artatua izateko eskubidearen aplikazio praktikoari buruzkoak dira; bereziki, udaltzaingoarekin eta Ertzaintzarekin tratatzerakoan eta osasun-zerbitzu publikoetan sartzerakoan.